Zweetvoeten - Hyperhidrosis plantaris

Als zweetvoet, of medisch hyperhidrosis pedis, c.q. hyperhidrosis plantaris wordt de overmatige zweetproductie op het gebied van de voeten bedoeld.

Anatomische en fysiologische basis

De voetzolen en de handpalmen zijn met bijzonder veel ecriene zweetklieren bezaaid, gemiddeld genomen ongeveer 500 per cm². Deze zijn niet voor de thermoregulatie bedoeld, echter - met betrekking tot de inhoud van dit artikel - voor een betere houvast van de (naakte) voeten op een ondergrond. Dit wordt ook daardoor aangetoond, dat de desbetreffende zweetproductie van de handen en voeten niet door het thermoregulatorisch centrum, echter door een eigen centrum in het centrale zenuwstelsel via het sympathische deel van het vegetatieve zenuwstelsel gestuurd wordt. Het zweten van de handen (zweethanden) en voeten (palmoplantar) wordt door sympathische zenuwvezels gestuurd en treedt tijdens het slapen niet op.

Hyperfunctie van de zweetklieren

Een hyperfunctie van het vegetatieve zenuwstelsel en een bovennormale grootte van de zweetklieren worden als oorzaak voor een vermeerde zweetafscheiding gezien, die door verdere factoren nog eens versterkend beïnvloed kunnen worden. Het vermeerde zweten via de gehele huid wordt als algemene hyperhidrose betiteld. Een gelokaliseerde hyperfunctie (focale vorm) komt meestal in het gebied van de okselholte (axillen) voor, met de benaming hyperhidrose axillaris of aan de handen (hyperhidrosis palmaris "zweethanden") en ook bij de voeten (hyperhidrosis plantaris). Bij laatstgenoemde heeft men het over een hyperfunctie, als de afgezonderde vloeistof meer als 50 mg per voet en per minuut bedraagt.

Diagnose

Een hyperfunctie van de zweetklieren aan de voeten kan door het aanbrengen van een jodiumtinctuur en na het drogen aansluitend poederen met aardappelzetmeel worden gemeten. Aangezien het vrijkomende zweet de gekleurde en gepoederde vlakte door blauwkleuring duidelijk verandert, kan uit de intensiteit van deze verkleuring ook de individuele expressie van de zweetvoeten herkenbaar worden. Deze test is ook geschikt voor het controleren van de voortgang gedurende een therapie.

Huidstatus

Omdat de hoornlaag steeds vochtig is, maakt dit een vermeerdering van de daar voorkomende kiemflora, daardoor ook een ontleding van het ceratine en uiteindelijk een onaangename geur (bromhidrosis), die de betroffen persoon in een sociale isolatie laat geraken en ook beroepsmatige nadelen met zich meebrengt. Naast de vermeerderde bacteriële kolonisatie komt het ook vaak tot door humane papillomvirus veroorzaakte voetzolenwratten (verrucae plantares) en schimmelinfecties, meestal een interdigitaalmycose (schimmelinfectie van de tussenteenruimtes), die vaak moeilijk behandeld kunnen worden.

Medische therapie

Een deskundige medische therapie wordt normaal gesproken naar behoefte in de volgende volgorde uitgevoerd:

»	Aluminiumchloride-therapie (zie hyperhidrosis)
»	Leidingwater iontophorese (zie iontophorese)
»	Injectie van botulinum toxine (Botox) in de huid van de onderkant van de voet (intradermaal) onder lichte narcose in afstanden van ongeveer zes maanden
»	CT-ondersteunde lumbale sympathicolyse
»	Sympathectomie

In bijzonder zware gevallen komt hier als ultima ratio de chirurgische myotomie van de desbetreffende zenuw ter sprake. Deze ingreep wordt echter op grond van het risico op seksuele disfunctie alsook erectiestoornissen slechts nog zelden uitgevoerd.

Let op: In een aantal gevallen kan er bij overmatige transpiratie sprake zijn van een onderliggend probleem zoals overgewicht, menopauze, tuberculose, diabetes of een overmatige werking van de schildklier. Het is daarom van belang een arts te raadplegen om deze oorzaken uit te sluiten, alvorens te starten met de behandeling.